Người soạn: Nguyễn Minh Trí
Trường THPT Thịnh Long -Hải Hậu Nam Định
HƯỚNG DẪN ÔN TẬP
Một vài hình ảnh về Chí Phèo
II. Tên tác phẩm
I. Hoàn cảnh sáng tác
“ Đôi lứa xứng đôi”
“Chí Phèo”.
“Cái lò gạch cũ”
Tác phẩm ra đời vào năm 1941.
A. GIỚI THIỆU CHUNG
- Tên ban đầu: "Cái lò gạch cũ"
Hình ảnh mở đầu v� kết thúc truyện gợi về cuốc sống không lối thoát quẩn quanh của con người
-1941 NXB đổi "Đôi lứa xứng đôi"
Đặt mối tình Chí Phèo - Thị Nở thành trung tâm của truyện:Tác phẩm trào phúng
-1946 Tác giả đặt lại tên : "Chí Phèo"
thể hiện chủ đề ngụ ý của nhà văn
III. Tóm tắt tác phẩm
A. GIỚI THIỆU CHUNG
Bá Kiến
Nhà tù
Tình yêu
Thị Nở
Xã hội

(Bà cô Thị Nở)
Uất ức
Tuyệt vọng
I. Hình ảnh làng Vũ Đại
- Mối xung đột giai cấp âm thầm, quyết liệt, hình ảnh làng Vũ Đại hết sức ngột ngạt, đen tối…
Hình ảnh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
B. ĐỌC HIỂU
- Mối quan hệ giữa địa chủ với địa chủ, địa chủ với nông dân.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
a. Chí Phèo vốn là một cố nông lương thiện
Lai lịch của Chí Phèo được tác giả thuật lại như thế nào ?
- Sinh thời mồ côi, bị bỏ rơi, được người nông dân nuôi dưỡng, chăm sóc, đưa Chí vào đời.
- Khi trưởng thành: làm canh điền cho Lí Kiến, lao động cần cù, chịu khó, có lòng tự trọng, có ước mơ.
Khi bị lưu manh hoá, bản chất lương thiện đó không hề mất đi, nó chỉ tạm thời bị che lấp đi mà thôi.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
Chí Phèo hầu bà Ba -> nguyên nhân đẩy Chí vào tù
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
b. Chí Phèo bị tha hoá và biến chất
- Nhân hình :
+ Cái đầu: Trọc lốc
+ Cái răng: cạo trắng hớn.
+Cái mặt: đen và rất cơng cơng, vằn dọc vằn ngang
+ Ngực phanh ra, xăm trổ...
+ Hai mắt: gườm gườm trông gớm chết.
+ Mặc cái áo Tây vàng với cái quần lái đen.
=> Hình dạng của một kẻ côn đồ. Nó báo hiệu sự đổ vỡ nhân cách con người


II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
b. Chí Phèo bị tha hoá và biến chất
- Nhân tính : uống rượu triền miên=> say tràn từ cơn này sang cơn khác thành một cơn dài mênh mông vô tận.
+ Bao giờ cũng thế cứ rượu xong là hắn chửi
+ Đập đầu, rạch mặt, ăn vạ, ăn quỵt, sinh sự,
+ Đâm thuê chém mướn, đòi nợ thuê, phá phách, làm đổ máu và nước mắt của bao người vô tội, đạp đổ hạnh phúc của bao gia đình, trở thành tay sai cho Bá Kiến.
=>Chí Phèo đã tha hóa cả nhân tính và nhân dạng. Anh canh điền hiền lành nay đã thành con quỉ dữ.


II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
b. Chí Phèo bị tha hoá và biến chất
- Mối quan hệ của Chí chủ yếu thông qua tiếng chửi :
+ Chửi trời -> Công lí -> Chí muốn đối lập với công lí
+ Chửi đời -> Cuộc sống -> đối lập với cuộc sống
+ Chửi làng -> Quê hương -> đối lập với quê hương
+ Chửi người đẻ ra mình -> Chí muốn đối lập với tổ tiên và với chính sự tồn tại của mình.
=> Dường như Chí muốn đối lập với tất cả, Nhưng ngay cả Mối quan hệ đối lập cũng không có. Chí chửi những ai không chửi nhau với hắn.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
b. Chí Phèo bị tha hoá và biến chất
=> Đó là sự vật vã đến tuyệt vọng của một linh hồn đau khổ. Chí bị xã hội loài người ruồng bỏ, bởi nếu có người chửi lại Chí, có nghĩa Chí vẫn còn là một con người .
b. Chí Phèo bị tha hoá và biến chất
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
b. Chí Phèo bị tha hoá và biến chất
- Do sự độc ác tàn nhẫn của Bá Kiến: Vì ghen tuông mù quáng nên đã đẩy một người vô tội như Chí đi tù.
- Do sự tiếp tay của nhà tù thực dân: Nhà tù đó bắt người ta khi là người lương thiện và thả ra khi đã biến họ thành quỷ dữ.
=> Hai thế lực phong kiến và thực dân đã cấu kết chặt chẽ với nhau không chỉ áp bức, bóc lột mà còn tàn phá, hủy diệt nhân tính và nhân hình của người nông dân lương thiện.
- Chí Phèo là hiện tượng có tính chất qui luật, là sản phẩm của tình trạng bị đè nén ở nông thôn trước cách mạng Tháng Tám- 1945. Người nông dân bị đè nén áp bức quá đáng đã quay ra chống trả bằng con đường lưu manh hóa.

II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
c. Quá trình thức tỉnh của Chí Phèo
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
c. Quá trình thức tỉnh của Chí Phèo
- Nguyên nhân :
+ Trận ốm -> là sự biến đổi sinh lí và tâm lí, Chí nhận ra sự già yếu của bản thân
+ Sự chăm sóc ân cần và tình yêu chân thành, mộc mạc của Thị Nở.
Thị Nở là chiếc cầu nối để Chí trở lại với người lương thiện. Chí hi vọng như vậy và đặt trọn niềm khát vọng làm người lương thiện vào đó.
Nhân vật Thị Nở thể hiện sự ấm nồng của tình người, bát cháo hành chính là hương vị ngọt ngào nhất thấm vào hồn Chí, làm thức dậy bản chất lương thiện trong Chí.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
c. Quá trình thức tỉnh của Chí Phèo
- Thứ nhất: Thức tỉnh bản tính người.
+ Đêm tình tự: đánh thức bản năng người đàn ông trong Chí.
+ Bát cháo hành ( sự chăm sóc giản dị, và tình yêu mộc mạc của Thị): làm cho Chí biết cảm nhận cuộc sống:
+ Thị giác: cảm nhận trời đã sáng.
+ Thính giác: nghe thấy tiếng chim hót líu lo, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá...
+ Cảm giác, tâm trạng: lòng bâng khuâng, mơ hồ buồn, xót xa cho hiện tại, nhớ lại mà nuối tiếc quá khứ và lo lắng cho tương lai.

II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
c. Quá trình thức tỉnh của Chí Phèo
- Thứ nhất: Thức tỉnh bản tính người.
Tình cảm và hành động:
+ Cảm động, mắt ươn ướt.
+ Vừa vui vừa nao nao buồn, vừa như là ăn năn...
+ Thấy lòng thành trẻ con, muốn làm nũng...
+ Cười thật hiền
+ Nói chuyện, đùa vui, cảm nhận được hạnh phúc.
+ Tự nhủ phải uống thật ít rượu: để dành tiền và để tỉnh táo còn yêu nhau


-Thứ hai: khát khao làm người lương thiện
+ Muốn sống với Thị, muốn làm hòa với mọi người.
+ Hi vọng "Thị Nở sẽ mở đường" cho mình.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
1. Nam Cao đã xoáy sâu vào sự tha hoá biến chất
c. Quá trình thức tỉnh của Chí Phèo
- Mối tình Thị Nở - Chí Phèo
+ Mối tình Thị Nở - Chí Phèo không đơn giản chỉ là tình yêu mà còn cao hơn nữa, đó là tình người. Thị có thể là người đàn bà xấu nhất làng Vũ Đại, nhưng về nhân cách lại là người đẹp nhất, là người duy nhất cắt được cơn say và duy nhất khơi dậy nhân tính trong Chí.
Mối tình đó là đẹp nhất bởi nó vượt lên tất cả những điều kiện bình thường vốn có của tình yêu : không nhan sắc, tài năng, địa vị, chỉ có hai trái tim toả sáng.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
2. Bi kÞch cù tuyÖt quyÒn lµm ng­êi
Là bi kịch của Chí Phèo khi bị Thị Nở từ chối tình yêu
- Nghe Thị chửi -> Chí cười vì hạnh phúc vì phải chờ đợi quá lâu -> chứng tỏ Chí vẫn là một con người.
- Khi hiểu ra sự việc -> ngẩn ngơ và thoáng thấy hơi cháo hành.
- Hơi cháo hành -> hiện thân của hạnh phúc. Chí thấy hạnh phúc đang bay lơ lửng trước mặt và có khả năng biên mất.
- Chí níu thị lại -> Chí đang bấu víu cuộc đời thêm một lần nữa. Khi bị Thị dúi ngã -> cảm thấy cuộc đời vẫn từ chối Chí một cách phũ phàng.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
2. Bi kÞch cù tuyÖt quyÒn lµm ng­êi
- Phản ứng của Chí.
+ Uống rượu, càng uống càng tỉnh, chỉ thoang thoảng thấy hơi cháo hành.
+ Rượu không làm mất đi được ý thức của một người lương thiện và dư vị của hạnh phúc -> hành động : "giết chết con mụ khọm già đó" nhưng bước chân lại đưa Chí đến nhà Bá Kiến.
Bà Dì là nguyên nhân trực tiếp, Bá Kiến là nguyên nhân gián tiếp. Chí nhận ra nguyên nhân sâu xa đẩy Chí vào con đường lưu manh hoá -> Bá Kiến.
Chí đến nhà Bá Kiến.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
2. Bi kÞch cù tuyÖt quyÒn lµm ng­êi
- Trạng thái tâm lí khi đến nhà Bá Kiến : Không hoàn toàn tỉnh táo.
+ Rượu -> quên đi nỗi sợ hãi cố hữu của giai cấp, giúp Chí cầm dao giết Bá Kiến.
+ Tỉnh vì nhận ra con đường trở lại làm người lương thiện đã hoàn toàn bị chặn đứng.
II. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
B. ĐỌC HIỂU
2. Bi kÞch cù tuyÖt quyÒn lµm ng­êi
-Chí đã đọc bản cáo trạng tội ác của Bá Kiến và chỉ rõ:
+ Bá Kiến là kẻ tước mất lương thiện của Chí.
Bá Kiến là kẻ chủ mưu trong tất cả các vụ đâm chém mà Chí làm, lợi dụng và đẩy Chí ngày càng lún sâu vào con đường tội lỗi.
+Bá Kiến là kẻ đã chặn đứng con đường hoàn lương của Chí.
+ Chí đã kết án Bá Kiến và cũng tự kết án mình.
+ Chí đã thi hành ngay bản phán quyết mà Chí vừa tuyên bố: Giết chết Bá Kiến và tự sát

B. ĐỌC HIỂU
* ý nghĩa của hành động giết chết Bá Kiến và tự sát của Chí Phèo.
Hành động trả thù
Hành động tiêu diệt cái ác
Sự phản kháng: có áp bức tất có đấu tranh.
Sự cùng đường bế tắc
Tóm lại:Quá trình thức tỉnh của Chí đã thể hiện ngòi bút hiện thực và nhân đạo của Nam Cao: Ông đã phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp trong con người ngay cả khi họ đã bị vùi dập, bị tàn phá cả nhân tính và nhân hình.
Nam Cao đã đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để con người được sống lương thiện?

III. Vài nét về nghệ thuật
B. ĐỌC HIỂU
Xây dựng nhân vật đạt đến độ điển hình sắc nét.
Kết cấu tác phẩm phóng túng, mới mẻ, không theo trình tự thời gian nhưng chặt chẽ, lôgích.
Cốt truyện hấp dẫn, tình tiết kịch tính, bất ngờ.
Ngôn ngữ sống động, gần gũi với lời ăn tiếng nói trong cuộc sống.
L
Cảnh đầu tiên xuất hiện trong tác phẩm Chí Phèo?
15 chữ cái.
H Ắ N V Ừ A Đ I V Ừ A C H Ử I
5 chữ cái.
Khi đi ở tù về Chí Phèo đến nhà Bá Kiến mấy lần?
B A L Ầ N
11 chữ cái
Truyện ngắn Chí Phèo ban đầu được tác giả đặt tên là gì?
C Á I L Ò G Ạ C H C Ũ
9 chữ cái
Bá Kiến không dùng cách này để biến Chí Phèo thành chỗ “đầy tớ tay chân” trung thành của hắn?
C O N N G H I Ệ N
5 chữ cái
Người nào đã làm cho Chí Phèo có ý thức về nhân phẩm của mình sau những năm dài “rạch mặt ăn vạ”?
T H Ị N Ở
Ư
Ơ
N
G
T
H
I
Ệ
N
3
Người soạn: Nguyễn Minh Trí
Trường THPTThịnh Long -Hải Hậu - Nam Định
Mail : Trivanthinhlong@gmail.com